Datum:30-04-2020

We hebben de ijsberg allang geschampt

‘Iceberg ahead!’ Dat de enige was de waarschuwing die de SS Titanic kreeg in die stille sterrennacht. Met man en macht werd geprobeerd de ijsberg te ontwijken terwijl passagiers rustig werden gehouden. Je zou een vergelijking kunnen trekken tussen de laatste uren van SS Titanic en onze pogingen om een klimaatramp te voorkomen als gevolg van de uitstoot van CO2.

Voorkomen of genezen?

Als we de vergelijking met de Titanic maken, naar welke kant moeten we het stuur eigenlijk trekken en blijven inwoners wel rustig? En is de belangrijkste vraag misschien: hebben we de ijsberg niet al lang geraakt? Zijn we in plaats van de kapitein die een ramp voorkomt niet het orkestje wat speelt om de opvarenden kalm te houden?

Adaptatie, niet mitigatie

We moeten rekening gaan houden met de gevolgen van klimaatverandering in plaats van alleen maar druk bezig te zijn met het voorkomen. Adaptatie dus, niet mitigatie. Nu is het erg lastig om een overstroomde kelder droog te maken als het water er nog met bakken via het kelderraampje instroomt. Dus dat raampje moet dicht. Dat raampje dicht schaar ik onder mitigatie en is zeker niet iets dat ik wil onderschatten. Hoe we omgaan met de kelder is een ander verhaal. Eentje die we nog wel eens vergeten in de energietransitie.

RES, transitievisies op warmte, klimaatakkoord: ze vallen allemaal onder mitigatie, namelijk het proberen te beperken van klimaatverandering. Maar een deel van kwaad is al geschied. CO2 blijft 80 jaar in de lucht. Wat er 40 jaar geleden is uitgestoten toen we nog onze handen op de oren hadden, is nu nog actief.

Dat het klimaat altijd al varieert is een feit. Dat als gevolg van een schommelende temperatuur de zeespiegel stijgt en daalt ook. In de ijstijd lag de zeespiegel zelfs 125 meter lager en kon je min of meer van Noorwegen naar Schotland lopen. Vlak voor een ijstijd steeg de zeespiegel zelfs een stuk. Die 125 meter zijn we op de een of andere manier ook te boven gekomen. Nederland zou er zonder vergaande maatregelen aan de kust ook heel anders uitzien dan dat het nu doet. We zijn dus een adaptief volkje. Mooi!

Adapt or die

Van Darwin tot Mad Men is het adagio steeds geweest: Adapt or die. Dat laatste waren we, ga ik gemakshalve vanuit, nog niet van plan. Nederland is een waterland, zo verkopen we onszelf aan het buitenland. Bijna iedereen kan zwemmen - als je het dan toch over adaptatie hebt - en de deltawerken zijn wereldberoemd. Dat is adaptatie. Maar toen we dat traject startten was de verwachte stijging van de zeespiegel nog maar 40 centimeter. Toch doen we tot nu toe erg weinig met de kennis van nu; dat daar wel eens een nulletje achter kan komen te staan.

Er zijn eigenlijk maar die manieren om om te gaan met een zeespiegelstijging van enkele meters. Op de eerste plaats is dat gewoon ommuren: Fort Holland dus. Dan moeten we wel gelijk de rivieren meenemen, want die kunnen niet meer uitstromen en lopen dus in het binnenland leeg. Als tweede kunnen we meebewegen. We laten het water gecontroleerd komen en passen onze leefomgeving op voorhand al aan. Het toekomstbeeld van de universiteit Wageningen is hier een voorbeeld van. Als derde kunnen we ook wat creatiever omgaan met water en er gebruik van maken. We herschrijven de wetmatigheden van steden en wonen.

Steden op zee

Zittend op een helling in Portinaxt, Ibiza, genietend van de schitterende zonsondergang zag ik elke avond een andere samenstelling van boten voor de kust. Het waren er ook best veel die vlak bij elkaar geclusterd waren. 'Waarom kan je huis eigenlijk geen boot zijn?', vroeg ik me ineens af. Je kunt redelijk gaan en staan waar je wil en wanneer je wil. Ben je het niet meer met de cultuur van het clustertje waar je nu aangemeerd bent eens, dan trossen los en ergens anders heen. Ideaal….toch?

Kortom, waarom bouwen we onze steden niet drijvend in de zee? Als die dan toch stijgt komt er alleen maar minder landoppervlak en dus meer zee. 50 procent van de zeeën is door geen enkele natie geclaimd. Kun je er nog je eigen staat bouwen ook nog. Als we dan toch adaptief zijn, laten we het dan ook gelijk goed doen.

Laten we nou eens, nu er nog tijd is, eens uitzoeken wat we eigenlijk willen. Ervan uitgaande dat het water toch komt. Hoe willen we samenleven, niet alleen overleven. Het is half 12, moeten we het echt 2 voor 12 laten worden?

Meer weten over klimaatadaptie?

Ben je geïnteresseerd in de mogelijkheden en onmogelijkheden die de klimaatverandering met zich meebrengt? Bekijk dan Trendpuls 4.