In onze serie ‘De warmtetransitie start vandaag’ laten we experts aan het woord over de overgang van stoken op aardgas naar andere - meer duurzame - vormen van woonhuisverwarming.

Eind 2021 wordt van alle gemeenten in Brabant verwacht dat ze een transitievisie opgesteld hebben. In welk tempo en met welke bronnen willen ze de 1,1 miljoen woningen in hun wijken aardgasvrij gaan maken? Er zijn grofweg drie opties. Ofwel je gaat voor volledig elektrisch verwarmen, de tweede manier is gebruikmaken van warmtenetten voorzien van duurzame warmte en de derde optie betreft hybride vormen met groengas, bijvoorbeeld een goed idee voor buurten en huizen met slechte isolatie.

Omdat 2021 nadert en ook 2050 – het jaar waarin we 100% aardgasvrij willen zijn met z’n allen – dichterbij is dan je denkt, is het zaak lokale overheden én alle 2,5 miljoen Brabanders te inspireren met en in hun woningen aan de slag te gaan. Dat inspireren kan op veel manieren, en volgens onze minister is de invoering van de nieuwe warmtewet daar één van. Lees mee voor de visie van prof. dr. mr. Annelies Huygen, hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht en principal consultant bij TNO. Vindt zij deze warmtewet ook een goed idee? En zoja, wat moet er wel en juist níet in staan om de juiste resultaten te bereiken?

Warmtewet nuttig, noodzakelijk of onnodig?

De plannen voor de nieuwe warmtewet zijn in een vroeg stadium. Er is nog geen wetsvoorstel, wél ligt er een brief van de minister met plannen en ideeën over hoe de markt rondom warmte georganiseerd zou moeten worden. “Gelukkig is nog niets definitief”, trapt Annelies af. “Want het is maar zeer de vraag of grote delen van deze wet er moeten komen of niet.”

“Nederlandse gemeenten kunnen al veel, daar is geen nieuwe wet voor nodig”, vervolgt ze. “Zo kunnen ze gebieden aanwijzen en warmtenetten aanleggen, afspraken met warmtebedrijven maken of zelf bedrijven oprichten. Wat ook mondjesmaat gebeurt. De eerste succesvolle projecten met warmtenetten laten zich ook in ons land al zien. En die zijn zonder deze wet tot stand gekomen. Sterker nog: hoe meer we reguleren, hoe minder beweegruimte. Zeker als het om warmte gaat, doen mensen grote investeringen waartoe ze eerder geneigd zijn als initiatieven op de lange termijn houdbaar zijn. Hoe meer regels en details, hoe meer we tegenhouden wat we niet wíllen tegenhouden.”

Positieve punten nieuwe warmtewet

Heeft de nieuwe wet dan niets goeds in zich? “Zeker wel”, vindt Annelies. “Ik vind het positief als we naar kostengebaseerde tarieven gaan in plaats van de huidige tarieven, die gebaseerd zijn op de prijzen van gas.    Verder vindt de Minister dat consumenten de vrijheid moeten krijgen om te besluiten of ze op een warmtenet aangesloten willen worden of niet. Dat is prima. Dan kan het warmtebedrijf niet achterover leunen, maar moet het wel zorgen voor lage kosten en continue innovatie om het product zo aantrekkelijk mogelijk te houden.”

Minpunten en risico’s nieuwe warmtewet

“Het grootste pijnpunt vind ik dat de voorgestelde nieuwe wet van alles regelt dat al geregeld is. De minister denkt dat warmtebedrijven niet willen investeren, en verwacht het zo gemakkelijker te maken. Naar mijn idee is de wet niet het instrument om dat mee op te lossen. Onderzoek eerst eens goed of ze inderdaad niet willen investeren en waarom. Nu stelt de rijksoverheid dat gemeenten voortaan kavels aan moeten wijzen bij de aanleg van warmtenetten. Ze vinden ook dat deze kavels van een bepaalde omvang moeten zijn, dat de provincie deze omvang weer moet goedkeuren etc. Terwijl we in het buitenland zien dat projecten allerlei groottes hebben. Een ideale omvang is er niet! Bovendien is kavelbepaling gebaseerd op alleen warmtevoorziening niet terecht. Naast warmte moet je ook naar koeling kijken, en daar hebben ze het in de nieuwe wet nergens over.”

Tot slot maken ze het warmtebedrijf verantwoordelijk voor de energiebronnen. “Wat mij betreft gaat dit te ver. Laat dat de gemeenten gewoon bepalen. Ook het voorgestelde exclusieve recht voor onbepaalde tijd, dat de gemeente het warmtebedrijf moet gaan geven, gaat veel te ver. In het buitenland zijn het vaak tijdelijke rechten, zodat de gemeente bedrijven die niet functioneren na bijvoorbeeld twintig jaar kan vervangen. Zo zou ik het hier liever ook zien.”

Zo zou de ideale warmtewet eruitzien

Volgens Annelies zou de nieuwe warmtewet:

- Transparantie in kosten moeten afdwingen, inclusief uniforme boekhoudregels. Dan kan de overheid ook benchmarks organiseren en kosten met elkaar vergelijken;

- Verbinding tussen warmtenetten moeten stimuleren. Heb je te maken met verschillende netten naast elkaar, verbind ze dan met elkaar. Dat zorgt voor efficiencyverbetering;

- Moeten zorgen voor de mogelijkheid nieuwe duurzame bronnen aan te sluiten op bestaande warmtenetten. Als er al een warmtenet is en er komen datacenters, velden met zonnecollectoren en opslagruimtes met restwarmte bij, dan moeten deze ook op het net aangesloten kunnen worden;

- Meer concurrentie moeten organiseren tussen warmtebedrijven, bijvoorbeeld door een verplichting voor gemeenten om nieuwe netten openbaar aan te besteden;

- Een nieuw tariefstelsel gebaseerd op kosten en een keuzevrijheid voor consumenten moeten inhouden, zoals in het huidige voorstel ook genoemd wordt.

Ondersteuning vanuit de overheid

“De overheid zou daarnaast een en ander moeten faciliteren”, gaat Annelies verder. “Ervoor zorgen dat burgerinitiatieven gefinancierd kunnen worden, via gemeenten wat mij betreft. De gemiddelde gemeente heeft echter nog weinig verstand van warmte, want het behoort pas sinds kort tot het takenpakket. Zorgen voor kennis en leertrajecten zou goed zijn. Daarnaast zouden er handboeken moeten worden opgesteld voor bijvoorbeeld aanbestedingen.”

Inspirerend advies aan gemeenten

“Ga lokaal experimenteren met warmtenetten en begin waar het goedkoop is en waar de mensen willen”, adviseert Annelies de lokale overheden en burgerinitiatieven. “Ga het gewoon doen in wijken waar het prima kan. Kijk wat nodig is en test het. Denk niet te veel na over die moeilijke wijk daarachter, begin daar waar het wél mogelijk is.” Volgens Annelies moeten gemeenten verder eisen stellen aan transparantie, zich laten inspireren door mooie projecten in binnen- en buitenland en hun innovatie-ogen goed de kost gunnen.

“Er zijn al veel kleine burgerinitiatieven. Warmtenetten moeten daar straks 1 op 1 op in te pluggen zijn. Laten we dus hopen dat de wetgeving vooral niet te strak wordt, en dat er ruimte blijft voor nieuwe ideeën, innovatie en verandering. Fingers crossed!”

Blogserie: de warmtetransitie start vandaag

Dit artikel is onderdeel van de blogserie 'de warmte transitie start vandaag'. In deze blogserie laten we experts aan het woord over de overgang van stoken op aardgas naar andere, meer duurzame, vormen van woonhuisverwarming.

Wijkie E Earn
Concept
Wijkie en EARN-E

De Wijkie app maakt het mogelijk om een overschot aan zelfopgewekte groene stroom te delen met de buren. Als beloning ontvang je een lokale munt die je kunt verzilveren bij ondernemers in de wijk. De aangesloten energiemonitor EARN-E geeft inzicht in het energieverbruik en helpt zo om te besparen.

Energiek Nieuws week 30
Blog
Energiek Nieuws Week 30
Persbericht Warmtenet
Persbericht
Nieuwe stap in ontwikkeling duurzaam warmtenet binnenstad Maastricht

De gemeente Maastricht, Universiteit Maastricht en Enpuls (onderdeel van Enexis Groep) hebben vandaag een overeenkomst ondertekend om gezamenlijk onderzoek te doen naar de geschiktheid van de ondergrond van het centrum voor de ontwikkeling van een grootschalig duurzaam warmtenet.

Sudoku Energietransitie Li
Blog
De sudoku van de energietransitie

Je eigen woning verduurzamen? Maak een plan, doe het stap voor stap en kies jouw logische moment. Dát is de belangrijkste boodschap van Felix en Lars. Zij ontwikkelden de 80-60-40 graden aanpak.

Greenhouse
Persbericht
Tuinders in West-Brabant willen 100.000 ton CO2 per jaar besparen

De tuinders van Energie Cluster Steenbergen en Nieuw Prinsenland slaan de handen ineen met Enpuls Warmte Infra en SUEZ ReEnergy. De partijen tekenen een intentieverklaring om de restwarmte en CO2 die vrijkomt bij de verbranding van niet recyclebare afvalstromen in te zetten in de kassen.

Grains During Sunset
Blog
Duurzame warmte als nieuwe nutsvoorziening

Duurzame warmte; hoe krijgen we dat in Nederland voor elkaar? "Samen in plaats van ieder voor zich. Op die manier krijgen we de warmtetransitie van de grond!” Lees het volledige interview met Kees van Daalen.

Huis met energielabel
Visie
Energiebesparing als startpunt van de transitie

Het mooie van energiebesparing is dat de woningeigenaar er vandaag al mee kan beginnen.

warmtenet - 2 buizen plus mensen.jpg
Download
Leaflet Enpuls Warmte Infra

Enpuls Warmte Infra richt zich op het mogelijk maken van duurzame warmte-infrastructuur. Lees onze leaflet!

Warmtepompp
Visie
Hybride warmtepomp als alternatief voor aardgas

Hoe zorgen we ervoor dat alternatieven voor de cv-ketel, zoals warmtepompen, terrein gaan winnen? En populairder worden?

Overview Winnaars
Persbericht
Winnaars Enpuls Challenge onthuld
Denmark New Energy Li
Blog
Collectieve warmte op z'n Deens

De Denen zijn al mijlenver als het gaat om duurzaam verwarmen. Hoe ze dat doen? Lees het in dit interview.

Artikel Energiewerkplaats Li
Blog
Sociale innovatie in energie: de uitdagingen

De energietransitie is als een rijdende trein. Je kunt 'm gemakkelijk missen maar het is juist de bedoeling dat zoveel mogelijk mensen opstappen. "Hoe zorgen we ervoor dat alle inwoners die wíllen ook daadwerkelijk mee kúnnen doen?" Martijn Messing gaat in op de uitdagingen.

Energiebesparing
Blog
Zet energiebesparing op 1

'Zet in op isoleren, iedereen in de wachtstand levert sowieso geen versnelling op. Lees meer over individuele energiebesparing.

Warmtenetten Visie
Visie
Vaart maken met warmtenetten

Warmtenetten vormen een belangrijke oplossing voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Daarom doet Enpuls een serie voorstellen en aanbevelingen om vaart te maken met warmtenetten.

Podcast Yvonne
Podcast
Hoe laten we woningeigenaren verduurzamen?
Energiek Nieuws Week 24 Nieuws Week
Blog
Energiek Nieuws Week 24
Energiek Nieuws Week 25 Nieuws Week
Blog
Energiek Nieuws Week 25
Energiek Nieuws Week 26 Nieuws Week
Blog
Energiek Nieuws Week 26