Landelijke sturing

Er ontstaat pas zicht op een haalbare energietransitie wanneer andere thema’s die spelen in de wijk en bij de betrokken huishoudens gekoppeld kunnen worden aan de uitvoering. De energietransitie heeft immers niet bij iedereen prioriteit, zeker niet als er andere prangende zaken - zoals problemen met wateroverlast of rond veiligheid en leefbaarheid - spelen. Volgens Kees van Daalen, strategisch adviseur bij Enpuls, vraagt de warmtetransitie meer landelijke sturing om dit voor elkaar te krijgen. “Kijk maar naar succesvolle voorbeelden als onze publieke drinkwatervoorziening en gas- en elektriciteitsnetten. En naar de huidige aanpak tijdens de coronacrisis natuurlijk. Als we als land íets laten zien, is het wel dat we uitdagingen samen aangaan en aankunnen.”

Publieke taak of private aangelegenheid?

Dat er voor alle Nederlandse woningen iets gaat veranderen, staat vast. Er zijn grofweg drie opties om te verduurzamen. Ofwel je gaat voor volledig elektrisch verwarmen met een warmtepomp, de tweede manier is gebruikmaken van warmtenetten voorzien van duurzame warmte en de derde optie betreft hybride vormen met groengas, bijvoorbeeld een goed idee voor buurten en huizen met beperkte isolatiemogelijkheden.

“Verandering stuit makkelijk op weerstand, daarom moet de individuele bewoner al tijdens het aanbod van een warmtenet direct voordeel ervaren. Een onafhankelijke partij heeft de beste papieren om het collectieve vertrouwen te versterken en een dergelijk aanbod te verzorgen”, stelt Kees. “Niet dat ik geen rol zie voor marktpartijen, maar net als in de vorige eeuw - toen gemeentelijke energiebedrijven de bestaande warmtenetten hebben aangelegd - lijkt het wel sterk de voorkeur te hebben dat het publiek gebeurt.”

Aardgas gaf Nederland welvaart

“Toen we van kolen naar aardgas gingen, waren we blij dat roet en vieze handen tot het verleden behoorden. Ook al was aardgas iets duurder, het gaf meer comfort dus men wilde wel. Bijkomend voordeel voor de Nederlandse economie was ook dat aardgas veel werkgelegenheid en exportmogelijkheden opleverde. De glastuinbouwsector is met aardgas sterk ontwikkeld, zodat we bijvoorbeeld het jaar rond verse groente tot onze beschikking kregen. Dankzij aardgas nam dus de welvaart toe. Nu zomaar bij particulieren aanbellen en zeggen dat ze van het gas af moeten, valt niet in goede aarde. We zullen met een aantrekkelijk alternatief moeten komen en mens en maatschappij duidelijk moeten maken wat ze ermee opschieten.”

Verdienmodel

“De meeste alternatieve vormen van duurzame warmte hebben geen direct financieel voordeel, het gaat vooral om duurzaamheid. Aangezien de factor klimaat voor de gemiddelde burger niet doorslaggevend is, ontbreekt nog een goede businesscase voor particulieren. Daarom vind ik dat de overheid een grotere rol moet pakken om vaart te maken met de uitrol en bekostiging van warmtenetten, die ons minder afhankelijk maken van energie-import. Dat maakt het aannemelijker, betrouwbaarder en eerlijker voor burgers. Publiek eigenaarschap zorgt dat zowel kosten als baten voor de rekening van de overheid komen. Op termijn vloeien publieke middelen weer terug in de maatschappij.”

Vraag en aanbod matchen

“Los van de economie en governance is in technische zin de kern van het probleem dat het duurzame warmteaanbod en de warmtevraag in de gebouwde omgeving niet gelijk lopen in de tijd”, gaat Kees verder. “Warmte is dus schaars, we moeten er efficiënt mee omgaan. Ik vind het onverstandig warmte die er nu al is uit industriële processen niet te gebruiken en tegelijkertijd nieuwe warmtebronnen te subsidiëren. We hebben veel duurzaam aanbod van zon en wind in de zomer, maar vooral in de winter hebben we de warmte nodig. Aangezien de natuur bepaalt, is het lastig schuiven.

We hebben zo’n 1.000 uur zon en 3.000 tot 4.000 uur wind per jaar, terwijl aardgas via het gasnet de volle 8.760 uur per jaar in voldoende vermogen beschikbaar is. Vanuit aardwarmte en industriële processen is er meer continue warmte beschikbaar, maar ook op momenten in de zomer dat je er geen gebruik van kunt maken. De sleutel ligt wat mij betreft dan ook in een goede integrale afweging tussen verschillende energiedragers, slimmere conversie - het omzetten van stroom naar een gasvorm of warm water - én de opslag en buffering van warm water.

Ik zie ook een groeiende behoefte aan warmte- én koudenetten in stedelijke gebieden. Nu is het in steden ‘s zomers 4 tot 6 graden warmer dan in het buitengebied. In plaats van niet-sierlijke, rumoerige en stroom vretende airco’s in te zetten om de temperatuur te laten dalen, kunnen we die warmte ook opslaan via het leveren van koeling. ’s Zomers dus het overschot aan warmte oogsten, om dat vervolgens ’s winters weer in te zetten.”

Efficiënt en gelijkwaardig systeem

Blijft de uitdaging: hoe gaan we een gelijkwaardig en eerlijk systeem opbouwen? “We komen uit een cultuur van socialiseren; de kosten van aansluiting op een gasnet zijn nu gelijk, ongeacht je provincie of dat je in de stad of in een buitengebied woont. Vanaf nu gaan we meerdere smaken en verschillen krijgen, de een moet immers meer isoleren dan de ander en in stedelijk gebied krijg je andere kosten dan in landelijk gebied. Belangrijk hierbij is dat we ons realiseren dat kosten voor de baten uit gaan. Bij een collectieve warmtevoorziening is het - net als bij andere infrastructurele voorzieningen - van belang dat iedereen die in een bepaald leveringsgebied is aangesloten meebetaalt aan de aanleg en het onderhoud van deze voorziening. Dit om invulling te geven aan het recht op warmte ongeacht de modaliteit.”

Collectief boven individueel

“We moeten in Nederland debat voeren over de mate van individuele keuzevrijheid en ik hoop dat we ons realiseren dat het product en de kosten voor iedereen betaalbaar moeten blijven. De particulier vindt het natuurlijk niet wenselijk om van een gasnet naar een warmtenet te switchen als hij bijna 800 euro voor de afsluiting van gas én duizenden euro’s voor aansluiting op het nieuwe warmtenet moet betalen. We moeten zorgen voor een goede landelijke infrastructuur en een deel van de kosten nationaliseren, dat is mijns inziens de enige manier. Om een aanbod bij consumenten neer te kunnen leggen dat ook door de zwakste schouders gedragen kan worden, moeten we het samen doen en op gebiedsniveau oplossingen bieden waar iedereen op kan aanhaken.”

Schouders eronder

“We hebben eerder voor complexe uitdagingen gestaan. Nederland is een land van dijken, polders, eeuwenoude tradities en knowhow van een uitgekiende waterhuishouding. Geen land ter wereld heeft zo’n rijke kennisinfrastructuur op het gebied van watermanagement. Zowel waterschappen (de oudste democratische bestuursorganen), als universiteiten, hogescholen en bedrijven maken er deel van uit. We gebruiken onze kennis van water(technologie) ook internationaal.

Onze bedrijven en kennisinstellingen zijn overal in de wereld actief om deltagebieden voor te bereiden op de klimaatverandering. Bij Enpuls geloven we erin dat we in Nederland ook op het gebied van ‘warm-watermanagement’ kunnen excelleren in een meer en meer geïntegreerd energiesysteem met elektronen, moleculen en warmte. Samen in plaats van ieder voor zich. Op die manier krijgen we de warmtetransitie van de grond!”

Blogserie: de warmtetransitie start vandaag

Dit artikel is onderdeel van de blogserie 'de warmte transitie start vandaag'. In deze blogserie laten we experts aan het woord over de overgang van stoken op aardgas naar andere, meer duurzame, vormen van woonhuisverwarming.

Shutterstock 1695754435
Blog
Vier inzichten & randvoorwaarden voor een succesvol warmtenet

Een warmtenet realiseren? Check vooraf deze lessons learned van ervaringsdeskundigen en vergroot de kans op succes!

warmtenet - 2 buizen plus mensen.jpg
Download
Leaflet Enpuls Warmte Infra

Enpuls Warmte Infra richt zich op het mogelijk maken van duurzame warmte-infrastructuur. Lees onze leaflet!

Warmtenetten Visie
Visie
Vaart maken met warmtenetten

Warmtenetten vormen een belangrijke oplossing voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Daarom doet Enpuls een serie voorstellen en aanbevelingen om vaart te maken met warmtenetten.

Woningen verduurzamen.jpg
Blog
Woningen verduurzamen? Iedereen kan meedoen!

Duurzaam verwarmen wordt de standaard. Toch is het voor particuliere woningeigenaren nog niet zo gemakkelijk om maatregelen te nemen.

Duurzaam Wonen
Visie
Naar een duurzame woning

Een duurzame woning moet niet alleen vanzelfsprekend zijn, maar het moet ook persoonlijker, makkelijker en sneller kunnen.

Stel Op Bank Met Koffie
Blog
Hoe gewild is de warmtepomp

Honderd mensen, honderd overtuigingen. Hoe zorgt een installateur, woningcorporatie of gemeente ervoor dat mensen kiezen voor een warmtepomp. Een klantreis biedt inzicht. En geeft houvast.

Huis aardgasvrij
Blog
Enpuls zet in op aardgasvrij

Goed voorbeeld doet volgen. Dat geldt ook voor het verduurzamen van woningen. Daar liggen volgens Yvonne Boerakker nog veel kansen om de energietransitie te versnellen.

Warmtepomp
Blog
'Mijn ketel vervangen doe ik pas als hij echt kapot is'

We interviewden 30 woningeigenaren over hun bereidheid om een hybride warmtepomp aan te schaffen. In deze blog kom je meer te weten over wat mensen doen als de cv-ketel het plotseling begeeft.

Huis met energielabel
Visie
Energiebesparing als startpunt van de transitie

Het mooie van energiebesparing is dat de woningeigenaar er vandaag al mee kan beginnen.

Denmark New Energy Li
Blog
Collectieve warmte op z'n Deens

De Denen zijn al mijlenver als het gaat om duurzaam verwarmen. Hoe ze dat doen? Lees het in dit interview.

Fvd Installateur
Podcast
Thuis aan de slag met verduurzamen
Podcast Yvonne
Podcast
Hoe laten we woningeigenaren verduurzamen?
Sudoku Energietransitie Li
Blog
De sudoku van de energietransitie

Je eigen woning verduurzamen? Maak een plan, doe het stap voor stap en kies jouw logische moment. Dát is de belangrijkste boodschap van Felix en Lars. Zij ontwikkelden de 80-60-40 graden aanpak.

Energiebesparing
Blog
Zet energiebesparing op 1

'Zet in op isoleren, iedereen in de wachtstand levert sowieso geen versnelling op. Lees meer over individuele energiebesparing.

Artikel Energiewerkplaats Li
Blog
Sociale innovatie in energie: de uitdagingen

De energietransitie is als een rijdende trein. Je kunt 'm gemakkelijk missen maar het is juist de bedoeling dat zoveel mogelijk mensen opstappen. "Hoe zorgen we ervoor dat alle inwoners die wíllen ook daadwerkelijk mee kúnnen doen?" Martijn Messing gaat in op de uitdagingen.

Warmtepompp
Visie
Hybride warmtepomp als alternatief voor aardgas

Hoe zorgen we ervoor dat alternatieven voor de cv-ketel, zoals warmtepompen, terrein gaan winnen? En populairder worden?

warmtenet - 2 buizen.jpg
Persbericht
Onderzoek naar aanleg warmtenet in Emmen

Er komt een onderzoek naar de haalbaarheid van een warmtenet in Emmen.

Het Doel Moet Zijn Iedereen Duurzaam Header
Blog
Het doel moet zijn: iedereen duurzaam