De warmtetransitie in Nederland

“Ons huidige energiesysteem kenmerkt zich door enorm veel type partijen, waardoor we als burger door de bomen het bos niet meer zien”, begint Tim van Melick, gebiedsverkenner warmte bij Enpuls. “Bij de ontwikkeling van nieuwe warmtesystemen, ontstaan nieuwe mogelijkheden. Organisaties richten hun aandacht bovendien vooral op stedelijke gebieden, met meer mensen, meer warmtevraag, meer middelen en meer grootschalige warmtebronnen dichtbij. Toch moeten we als maatschappij bewaken dat (duurzame) warmte ook in landelijk gebied voor iedereen beschikbaar en betaalbaar blijft. In landelijke gebieden liggen ook kansen! Denk aan open ruimtes geschikt voor grootschalige opwek en opslag van warmte en een hoge sociale cohesie. Toch wordt een collectieve warmteoplossing voor Nederlandse dorpen vooralsnog niet als meest voor de hand liggende optie gezien, waardoor bewoners vaak zijn aangewezen op individuele oplossingen waarvan de betaalbaarheid nog onduidelijk is. Tijd om ons te laten inspireren door andere landen!”

Het Deense warmtemodel

“Samen met mijn collega Leon Piepers ging ik op studiereis naar Denemarken”, vertelt Tim. “De meeste dorpskernen daar hebben een collectief warmtenet. Dat is bijna altijd in handen van lokale energiecoöperaties en voor een groot deel komt de warmte van de zon. Waar de Denen onze zon al 50 jaar als bron gebruiken, vergeten wij haar en maken we elkaar wijs dat warmtebronnen schaars zijn. Zonde! Eenmaal daar zagen we kleine dorpjes in landelijk gebied met zo’n 1000 woningen die hun eigen warmtebronnen hebben. Vanuit de warmtefabriek lopen rechtstreekse leidingen naar de huizen in het dorp. Zonnevelden in handen van de bewoners zelf, waarbij water stroomt uit de zonnecollectoren en je per vierkante meter drie keer zoveel energie opwekt. Verschillende bronnen gemixt, zoals zonthermie, lokale biomassa, elektriciteit en een beetje gas. Terwijl het in Nederland nog amper wordt gebruikt, is zonnewarmte in Denemarken heel gewoon.”

6 kenmerken van het Deense model

“Het eerste verschil dat opvalt, is de schaal. Waar wij in Nederland gaan voor grootschalige warmtebronnen, is kleinschalig in Denemarken het toverwoord. Ten tweede is het gebruik van bronnen anders. In Denemarken is het vanzelfsprekend om een combinatie van warmtebronnen te gebruiken en zonthermie in te zetten. De optie all electric vinden ze minder vanzelfsprekend, omdat bewoners dan afhankelijk worden van fluctuerende stroomprijzen. Het derde verschil is dat de gebruikte bronnen eigendom zijn van de bewoners zelf, in plaats van grote commerciële organisaties zoals in Nederland. Iedereen kan zien hoe het systeem tot stand is gekomen en hoe het gerund wordt. De financiële kant van de zaak is punt vier. In Denemarken is het onder andere mogelijk een goedkope lening van de overheid te krijgen voor duurzame warmte. Dankzij de transparante wetgeving en het lokale eigendom, is er ook geen concurrentie. Dorpen delen onderling kennis en ervaring, meer dan bij ons. Het zesde kenmerk is de meerwaarde voor inwoners. Met eigen fabriekjes gaat bijvoorbeeld de werkgelegenheid omhoog. Mensen helpen elkaar op dorpsniveau.”

Copy paste naar Nederland dan maar?

Zo simpel is het natuurlijk niet. De situaties in beide landen zijn niet één op één met elkaar te vergelijken. “Maar het model biedt wél inspiratie voor een nieuw alternatief voor duurzame warmte” legt Tim uit. “Eentje waarbij burgers meer invloed hebben en zichtbaar is waar de winst in het systeem zit. Los van de financiële argumenten, die vaak leidend zijn in iemands keuze voor elektriciteit, kunnen we de markt rondom warmte wellicht vanuit andere kernwaarden inrichten, denk aan gemeenschappelijke en maatschappelijke factoren. In plaats van een onbekende directeur op een kantoor in de hoofdstad, wordt de directeur van een warmtebedrijf straks misschien wel gekozen door de burgers zelf, zoals in Denemarken. Met z’n allen in plaats van ieder voor zich maakt de boel transparanter en goedkoper, in tegenstelling tot de individuele oplossingen die ons afhankelijk maken van het bestaande systeem. Nú is de tijd om keuzes te maken. Over 20 tot 30 jaar is dat voor ons gedaan!”

Project Warme Kernen in Nederland

Om duidelijk te krijgen wanneer een collectieve warmteoplossing haalbaar is in Nederlandse dorpen, is Enpuls het initiatief Warme Kernen gestart i.s.m. de gemeenten Roosendaal en Laarbeek. Wat is nodig om het hier op gang te krijgen? Onder welke ruimtelijke, technische en economische voorwaarden is het een haalbare optie? “We kijken onder andere of er een minimum aantal woningen nodig is, wat de dichtheid en indeling van het dorp moet zijn en welke gebiedskenmerken van belang zijn. Belangrijke uitgangspunten zijn dat zoveel mogelijk warmte lokaal wordt opgewekt en dat de warmteoplossing duurzaam en toekomstbestendig is. Ook de opwek van grootschalige zonthermie, eventueel gecombineerd met seizoensopslag, nemen we mee voor de mogelijke mix van warmtebronnen. We zijn actief op onderzoek uitgegaan in Roosendaal en Laarbeek. Eind deze maand leveren we de eerste resultaten op.“

Persoonlijke toekomstverwachting

“Of ik mijn mening alvast wil delen? Uiteraard. Collectieve warmte moet hier in Nederland zeker van de grond af kunnen komen. Als je het enthousiasme van de bewoners alleen al ziet… direct bij presentatie van het idee zijn ze al in jubelstemming! Het idee dat warmte van onszelf kan worden. Dat we banen kunnen creëren, mensen kunnen helpen die het minder goed hebben en op een eenvoudige, transparante manier de transitie zelf vorm kunnen geven. Ja, dat alles staat ons enorm aan. We zien de winst liever lokaal terug bij de sportclub of onze dorpsgenoten. En last but not least: de zon is er voor iedereen. Waarom zou je haar alleen voor elektriciteit inzetten? Als er één warmtebron voor de hand ligt, is het de zon wel.”

Blogserie: de warmtetransitie start vandaag

Dit artikel is onderdeel van de blogserie 'de warmte transitie start vandaag'. In deze blogserie laten we experts aan het woord over de overgang van stoken op aardgas naar andere, meer duurzame, vormen van woonhuisverwarming.

Shutterstock 1366579751
Visie
Een succesvolle start met collectieve wijkaanpak

In 2050 moet Nederland aardgasvrij zijn. De gemeenten staan voor een grote opgave om wijkgericht en planmatig te verduurzamen. Maar waar begin je?

778108306
Persbericht
Enpuls helpt gemeenten met maatregelpakketten voor verduurzaming van wijken

Enpuls heeft in samenwerking met voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal een praktisch proces en ondersteunende middelen ontwikkeld voor een collectieve wijkaanpak: de Slimme Wijken Aanpak. Daarin staat een stap-voor-stap benadering met isolatiemaatregelen centraal. De Slimme Wijken Aanpak wordt kosteloos aangeboden aan gemeenten en hun energieloketten.

171006 2951
Persbericht
Enpuls Warmte Infra betrokken bij drie proeftuinen

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft 19 nieuwe wijken aangewezen als proeftuin aardgasvrije wijken. Bij 3 wijken is Enpuls Warmte Infra betrokken. Het gaat om wijken in Deventer, Roermond en ’s-Hertogenbosch. Het doel is om per gemeente ongeveer 500 bestaande woningen op termijn aardgasvrij of aardgasvrij-ready.

778108306
Blog
Maak een succesvolle start met de slimme wijken aanpak in jouw gemeente

Hoe maak je een vliegende start met de warmtetransitie in jouw gemeente? In welke wijken zit de meeste potentie rondom energiebesparing en duurzaamheid? En hoe krijg je hier groepen woningeigenaren sneller in beweging, zodat je klimaatafspraken uiteindelijk kunt waarmaken?

Persbericht Warmtenet
Persbericht
Nieuwe stap in ontwikkeling duurzaam warmtenet binnenstad Maastricht

De gemeente Maastricht, Universiteit Maastricht en Enpuls (onderdeel van Enexis Groep) hebben vandaag een overeenkomst ondertekend om gezamenlijk onderzoek te doen naar de geschiktheid van de ondergrond van het centrum voor de ontwikkeling van een grootschalig duurzaam warmtenet.

Poster Slimme Wijken Aanpak
Download
Slimme Wijken Aanpak voor gemeenten
Woonplan Overview
Concept
Woonplan

Het Woonplan voorziet, nog vóór de sleuteloverdracht, in gratis online advies over hoe je je toekomstige woning kunt verduurzamen door het nemen van energiebesparende maatregelen.

Ileco Header2
Blog
i.Leco: ‘Wij maken energiegebruik persoonlijk’

Enpuls Challenge winnaar i.Leco brengt het delen van duurzame energie een stapje dichterbij. Met slimme software stemmen ze vraag en aanbod van zelf opgewekte zonnestroom op elkaar af. ‘Voor de energietransitie hebben we ‘smart’ oplossingen nodig!’

50 Gradentest (3)
Concept
50-gradentest

Is jouw huis geschikt voor een (hybride) warmtepomp? De 50-gradentest geeft inzicht. Standaard staan cv-ketels afgesteld op 80 °C, dat is vaak niet nodig. Door je cv op 50 °C te zetten, sla je twee vliegen in één klap. Je bespaart energie en weet meteen of je huis geschikt is voor een warmtepomp, of dat eerst meer isolatie nodig is.

Energiebesparing
Blog
Zet energiebesparing op 1

'Zet in op isoleren, iedereen in de wachtstand levert sowieso geen versnelling op. Lees meer over individuele energiebesparing.

Artikel Energiewerkplaats Li
Blog
Sociale innovatie in energie: de uitdagingen

De energietransitie is als een rijdende trein. Je kunt 'm gemakkelijk missen maar het is juist de bedoeling dat zoveel mogelijk mensen opstappen. "Hoe zorgen we ervoor dat alle inwoners die wíllen ook daadwerkelijk mee kúnnen doen?" Martijn Messing gaat in op de uitdagingen.

Wijk
Blog
Slimme Wijken Aanpak helpt gemeenten in ambitie naar aardgasvrij wonen
Zon windmolens
Visie
Slim duurzame energie opwekken op land

Hoe houden we de maatschappelijke kosten zo laag mogelijk, zodat we in 2030 vier keer zoveel duurzame stroom kunnen opwekken als nu?

171006 2880
Persbericht
Kosten-batenanalyse: zonnepanelen op bedrijfsdaken zijn beter dan op landbouwgrond in 2020.

Ontwikkelaars van zonneprojecten moeten meer gestimuleerd worden om zonnepanelen op bedrijfsdaken te leggen, in plaats van op landbouwgrond. Zonnepanelen op bedrijfsdaken zijn in 2020 vanuit maatschappelijk oogpunt namelijk wenselijker dan panelen op landbouwgrond. Dat blijkt uit een vergelijkend onderzoek van Berenschot en Kalavasta in opdracht van Enpuls, onderdeel van Enexis Groep.

Duurzaam Wonen
Visie
Naar een duurzame woning

Een duurzame woning moet niet alleen vanzelfsprekend zijn, maar het moet ook persoonlijker, makkelijker en sneller kunnen.

Grains During Sunset
Blog
Duurzame warmte als nieuwe nutsvoorziening

Duurzame warmte; hoe krijgen we dat in Nederland voor elkaar? "Samen in plaats van ieder voor zich. Op die manier krijgen we de warmtetransitie van de grond!” Lees het volledige interview met Kees van Daalen.

Woningen verduurzamen.jpg
Blog
Woningen verduurzamen? Iedereen kan meedoen!

Duurzaam verwarmen wordt de standaard. Toch is het voor particuliere woningeigenaren nog niet zo gemakkelijk om maatregelen te nemen.

warmtenet - 2 buizen plus mensen.jpg
Download
Leaflet Enpuls Warmte Infra

Enpuls Warmte Infra richt zich op het mogelijk maken van duurzame warmte-infrastructuur. Lees onze leaflet!