De warmtetransitie in Nederland

“Ons huidige energiesysteem kenmerkt zich door enorm veel type partijen, waardoor we als burger door de bomen het bos niet meer zien”, begint Tim van Melick, gebiedsverkenner warmte bij Enpuls. “Bij de ontwikkeling van nieuwe warmtesystemen, ontstaan nieuwe mogelijkheden. Organisaties richten hun aandacht bovendien vooral op stedelijke gebieden, met meer mensen, meer warmtevraag, meer middelen en meer grootschalige warmtebronnen dichtbij. Toch moeten we als maatschappij bewaken dat (duurzame) warmte ook in landelijk gebied voor iedereen beschikbaar en betaalbaar blijft. In landelijke gebieden liggen ook kansen! Denk aan open ruimtes geschikt voor grootschalige opwek en opslag van warmte en een hoge sociale cohesie. Toch wordt een collectieve warmteoplossing voor Nederlandse dorpen vooralsnog niet als meest voor de hand liggende optie gezien, waardoor bewoners vaak zijn aangewezen op individuele oplossingen waarvan de betaalbaarheid nog onduidelijk is. Tijd om ons te laten inspireren door andere landen!”

Het Deense warmtemodel

“Samen met mijn collega Leon Piepers ging ik op studiereis naar Denemarken”, vertelt Tim. “De meeste dorpskernen daar hebben een collectief warmtenet. Dat is bijna altijd in handen van lokale energiecoöperaties en voor een groot deel komt de warmte van de zon. Waar de Denen onze zon al 50 jaar als bron gebruiken, vergeten wij haar en maken we elkaar wijs dat warmtebronnen schaars zijn. Zonde! Eenmaal daar zagen we kleine dorpjes in landelijk gebied met zo’n 1000 woningen die hun eigen warmtebronnen hebben. Vanuit de warmtefabriek lopen rechtstreekse leidingen naar de huizen in het dorp. Zonnevelden in handen van de bewoners zelf, waarbij water stroomt uit de zonnecollectoren en je per vierkante meter drie keer zoveel energie opwekt. Verschillende bronnen gemixt, zoals zonthermie, lokale biomassa, elektriciteit en een beetje gas. Terwijl het in Nederland nog amper wordt gebruikt, is zonnewarmte in Denemarken heel gewoon.”

6 kenmerken van het Deense model

“Het eerste verschil dat opvalt, is de schaal. Waar wij in Nederland gaan voor grootschalige warmtebronnen, is kleinschalig in Denemarken het toverwoord. Ten tweede is het gebruik van bronnen anders. In Denemarken is het vanzelfsprekend om een combinatie van warmtebronnen te gebruiken en zonthermie in te zetten. De optie all electric vinden ze minder vanzelfsprekend, omdat bewoners dan afhankelijk worden van fluctuerende stroomprijzen. Het derde verschil is dat de gebruikte bronnen eigendom zijn van de bewoners zelf, in plaats van grote commerciële organisaties zoals in Nederland. Iedereen kan zien hoe het systeem tot stand is gekomen en hoe het gerund wordt. De financiële kant van de zaak is punt vier. In Denemarken is het onder andere mogelijk een goedkope lening van de overheid te krijgen voor duurzame warmte. Dankzij de transparante wetgeving en het lokale eigendom, is er ook geen concurrentie. Dorpen delen onderling kennis en ervaring, meer dan bij ons. Het zesde kenmerk is de meerwaarde voor inwoners. Met eigen fabriekjes gaat bijvoorbeeld de werkgelegenheid omhoog. Mensen helpen elkaar op dorpsniveau.”

Copy paste naar Nederland dan maar?

Zo simpel is het natuurlijk niet. De situaties in beide landen zijn niet één op één met elkaar te vergelijken. “Maar het model biedt wél inspiratie voor een nieuw alternatief voor duurzame warmte” legt Tim uit. “Eentje waarbij burgers meer invloed hebben en zichtbaar is waar de winst in het systeem zit. Los van de financiële argumenten, die vaak leidend zijn in iemands keuze voor elektriciteit, kunnen we de markt rondom warmte wellicht vanuit andere kernwaarden inrichten, denk aan gemeenschappelijke en maatschappelijke factoren. In plaats van een onbekende directeur op een kantoor in de hoofdstad, wordt de directeur van een warmtebedrijf straks misschien wel gekozen door de burgers zelf, zoals in Denemarken. Met z’n allen in plaats van ieder voor zich maakt de boel transparanter en goedkoper, in tegenstelling tot de individuele oplossingen die ons afhankelijk maken van het bestaande systeem. Nú is de tijd om keuzes te maken. Over 20 tot 30 jaar is dat voor ons gedaan!”

Project Warme Kernen in Nederland

Om duidelijk te krijgen wanneer een collectieve warmteoplossing haalbaar is in Nederlandse dorpen, is Enpuls het initiatief Warme Kernen gestart i.s.m. de gemeenten Roosendaal en Laarbeek. Wat is nodig om het hier op gang te krijgen? Onder welke ruimtelijke, technische en economische voorwaarden is het een haalbare optie? “We kijken onder andere of er een minimum aantal woningen nodig is, wat de dichtheid en indeling van het dorp moet zijn en welke gebiedskenmerken van belang zijn. Belangrijke uitgangspunten zijn dat zoveel mogelijk warmte lokaal wordt opgewekt en dat de warmteoplossing duurzaam en toekomstbestendig is. Ook de opwek van grootschalige zonthermie, eventueel gecombineerd met seizoensopslag, nemen we mee voor de mogelijke mix van warmtebronnen. We zijn actief op onderzoek uitgegaan in Roosendaal en Laarbeek. Eind deze maand leveren we de eerste resultaten op.“

Persoonlijke toekomstverwachting

“Of ik mijn mening alvast wil delen? Uiteraard. Collectieve warmte moet hier in Nederland zeker van de grond af kunnen komen. Als je het enthousiasme van de bewoners alleen al ziet… direct bij presentatie van het idee zijn ze al in jubelstemming! Het idee dat warmte van onszelf kan worden. Dat we banen kunnen creëren, mensen kunnen helpen die het minder goed hebben en op een eenvoudige, transparante manier de transitie zelf vorm kunnen geven. Ja, dat alles staat ons enorm aan. We zien de winst liever lokaal terug bij de sportclub of onze dorpsgenoten. En last but not least: de zon is er voor iedereen. Waarom zou je haar alleen voor elektriciteit inzetten? Als er één warmtebron voor de hand ligt, is het de zon wel.”

Blogserie: de warmtetransitie start vandaag

Dit artikel is onderdeel van de blogserie 'de warmte transitie start vandaag'. In deze blogserie laten we experts aan het woord over de overgang van stoken op aardgas naar andere, meer duurzame, vormen van woonhuisverwarming.

Energiek Nieuws Week 26 Nieuws Week
Blog
Energiek Nieuws Week 26
Persbericht Warmtenet
Persbericht
Nieuwe stap in ontwikkeling duurzaam warmtenet binnenstad Maastricht

De gemeente Maastricht, Universiteit Maastricht en Enpuls (onderdeel van Enexis Groep) hebben vandaag een overeenkomst ondertekend om gezamenlijk onderzoek te doen naar de geschiktheid van de ondergrond van het centrum voor de ontwikkeling van een grootschalig duurzaam warmtenet.

Overview Winnaars
Persbericht
Winnaars Enpuls Challenge onthuld

De winnaars van de Enpuls Challenge zijn bekend! Tarnoc, een volledig elektrische, enorm efficiënte verwarmingsketel. CityBarge, een uitgekiend transportsysteem voor in de stad met kleine, elektrische boten, kanalen en grachten hergebruiken. En #iLeco, slimme software waarmee buurten en bewoners zoveel mogelijk hun zelf opgewekte #energie kunnen gebruiken.

Energiek Nieuws Week 24 Nieuws Week
Blog
Energiek Nieuws Week 24
Energiek Nieuws Week 25 Nieuws Week
Blog
Energiek Nieuws Week 25
warmtenet - 2 buizen plus mensen.jpg
Download
Whitepaper Vaart maken met warmtenetten

Redenen om te kiezen voor collectieve warmtenetten in de gebouwde omgeving. Lees onze beschouwing in de whitepaper.

Shutterstock 1695754435
Blog
Vier inzichten & randvoorwaarden voor een succesvol warmtenet

Een warmtenet realiseren? Check vooraf deze lessons learned van ervaringsdeskundigen en vergroot de kans op succes!

Podcast Yvonne
Podcast
Hoe laten we woningeigenaren verduurzamen?
Zon windmolens
Visie
Slim duurzame energie opwekken op land

Hoe houden we de maatschappelijke kosten zo laag mogelijk, zodat we in 2030 vier keer zoveel duurzame stroom kunnen opwekken als nu?

Fvd Installateur
Podcast
Thuis aan de slag met verduurzamen
Grains During Sunset
Blog
Duurzame warmte als nieuwe nutsvoorziening

Duurzame warmte; hoe krijgen we dat in Nederland voor elkaar? "Samen in plaats van ieder voor zich. Op die manier krijgen we de warmtetransitie van de grond!” Lees het volledige interview met Kees van Daalen.

Beregenen Op Zon
Blog
Landbouw verduurzamen met elektrisch beregenen

Hoe zorg je ervoor dat het elektriciteitsnet in landelijke gebieden op een zonnige dag niet overbelast raakt door alle zonnestroom die boeren opwekken?

Sudoku Energietransitie Li
Blog
De sudoku van de energietransitie

Je eigen woning verduurzamen? Maak een plan, doe het stap voor stap en kies jouw logische moment. Dát is de belangrijkste boodschap van Felix en Lars. Zij ontwikkelden de 80-60-40 graden aanpak.

Woningen verduurzamen.jpg
Blog
Woningen verduurzamen? Iedereen kan meedoen!

Duurzaam verwarmen wordt de standaard. Toch is het voor particuliere woningeigenaren nog niet zo gemakkelijk om maatregelen te nemen.

Energiek Nieuws Week 23 Nieuws Week (1)
Blog
Energiek Nieuws Week 23
Energiek Nieuws Week 23 Nieuws Week (1)
Blog
Energiek Nieuws Week 23
warmtenet - 2 buizen plus mensen.jpg
Download
Whitepaper Vaart maken met warmtenetten

Redenen om te kiezen voor collectieve warmtenetten in de gebouwde omgeving. Lees onze beschouwing in de whitepaper.

Stel Op Bank Met Koffie
Blog
Hoe gewild is de warmtepomp

Honderd mensen, honderd overtuigingen. Hoe zorgt een installateur, woningcorporatie of gemeente ervoor dat mensen kiezen voor een warmtepomp. Een klantreis biedt inzicht. En geeft houvast.