header_website_enpuls_1440x570.jpg

Van visie naar realiteit:

Doelgericht naar een flexibel energienet


De hoeveelheid beschikbare duurzame energie is niet constant. De zon schijnt immers niet altijd even sterk en ook waait het niet altijd even hard. De productie van duurzame energie is minder stuurbaar dan de productie van energie uit fossiele brandstoffen. Daarnaast neemt het elektriciteitsgebruik door elektrisch rijden en verwarmen de komende jaren sterk toe. Dit betekent dat een duurzame energievoorziening bestand moet zijn tegen fluctuaties en flexibel moet zijn. Zo niet, dan zijn grote investeringen nodig in het verzwaren van de energienetten en het aanhouden van reservecapaciteit. Investeringen zullen lager uitvallen door energievraag en -aanbod slim op elkaar af te stemmen.

Enpuls en Enexis Netbeheer hebben de afgelopen jaren veel projecten uitgevoerd gericht op de flexibilisering van energievraag en -aanbod. Enpuls heeft deze projecten onder de loep genomen en is gekomen tot een doelgerichte aanpak die netbeheerders moet helpen de energievoorziening flexibel te maken. In dit artikel delen specialist Flexibiliteit Roy Roessink en thema-eigenaar Alexander Savelkoul welke lessen zij en de collega’s van Enexis Netbeheer hebben geleerd.

Belang van onderzoek

“Onderzoek naar een flexibel energienet is belangrijk omdat energieproductie minder stuurbaar wordt. Een betrouwbaar en betaalbaar energienet heeft flexibiliteit nodig om goed te kunnen functioneren”, zo vertelt Roy. “Wanneer we alle ontwikkelingen reactief volgen is de kans groot dat we niet voor de beste oplossingen kiezen én meer betalen. De kosten hiervoor komen op de schouders van de maatschappij terecht. Vooruitdenken en een proactieve aanpak leveren slimme en goedkopere oplossingen op die de maatschappij veel geld zullen besparen. Capaciteitsgebrek bij netuitbreiding en onzekerheid over de ontwikkeling van energievraag en -aanbod kunnen flexibiliteit noodzakelijk maken als tijdelijke of structurele optie.” Alexander vat samen: “Flexibiliteit in de energievoorziening helpt bij drie uitdagingen. Ten eerste draagt flexibiliteit eraan bij dat we straks te allen tijde aan de energievraag kunnen voldoen met duurzame energie. Verder is het noodzakelijk voor het balanceren van de netten. Tenslotte is flexibiliteit in energievraag en -aanbod noodzakelijk om ervoor te zorgen dat we de beschikbare netcapaciteit optimaal gebruiken en pieken in netbelasting afvlakken.

Focus aanbrengen aan de hand van vier thema’s

Bij een breed onderwerp zoals Flexibiliteit is het belangrijk om focus aan te brengen.

Enpuls en Enexis Netbeheer formuleren vier thema’s. Vanuit vier invalshoeken wordt naar het energiesysteem gekeken. Allemaal schijnen ze een ander licht op het onderwerp. De thema’s moeten netbeheerders helpen doelgerichter te gaan werken. De vier thema’s zijn: (1) Ecosystemen, (2) Monitoring en sturing, (3) Opslag en conversie en (4) Flexibiliteitsmarkt.

Thema 1. Ecosystemen

Het energielandschap zal zich in de toekomst gaan ontwikkelen als een ecosysteem. De traditionele structuur met grootschalige, centrale opwek, transport en distributie naar gebruikers en afnemers zal veranderen naar decentrale, duurzame energieopwekking. Lokaal zal het energielandschap meer diversiteit vertonen op basis van de beschikbare ingrediënten en aspecten. Deze verschuiving brengt uitdagingen mee. Met name rondom de belasting en balancering van het net en de lange termijn opslag van energie.

Visie Enpuls: Focus op gebieden waar daadwerkelijk problemen zijn te verwachten. Denk aan agrarische gebieden met veel zonnepanelen die elektriciteit opwekken (ZonPv), de implementatie van veel ZonPv in wijken, de opkomst van elektrische auto’s in met name woonwijken en bedrijven(terreinen) met veel duurzame opwek. Wees ook voorbereid op een breder producten- en dienstenpakket. Het energielandschap zal in de toekomst immers lokaal erg verschillend worden ingericht. Zo zal het landelijk gebied energie-positief zijn (meer productie van energie dan consumptie) en zullen stedelijke gebieden juist energie-negatief zijn (meer consumptie dan productie).

Thema 2. Monitoring en sturing

Het real-time monitoren van het net maakt het mogelijk congestiepunten te identificeren en storingen sneller te lokaliseren. Intelligente datasystemen bij bedrijven en in huishoudens worden ingezet als flexinstrument.

Visie Enpuls: Stimuleer gestandaardiseerde protocollen en software platforms die eenduidige communicatie en de uitwisseling van informatie tussen apparaten van de netbeheerder en apparaten die niet van de netbeheerder zijn, mogelijk maken. De oplossingen hiervoor zullen met name vanuit marktpartijen komen. Het is aan de netbeheerder om open te staan voor mogelijkheden. Van nature is die vooral gericht op het bewaken van de betrouwbaarheid van het energiesysteem. Inpassing van innovatieve diensten vraagt om een cultuurverandering.

Thema 3. Opslag en conversie

Het opslaan van duurzame energie én het overzetten van het overschot naar een andere energiedrager wordt steeds belangrijker. De aandacht moet, naast korte termijn opslag, ook gaan naar grootschalige opslag waarbij energie voor langere periodes wordt opgeslagen.

Visie Enpuls: Het onderscheid tussen kleinschalige en grootschalige opslag is erg belangrijk. Bij kleinschalige opslag moet de aandacht liggen op het verbeteren van de business case. Bij conversie en grootschalige opslag voor langere periodes moet de nadruk liggen op technische mogelijkheden en de rol van de netbeheerder. Conversie en grootschalige opslag worden volgens Alexander en Roy de grootste uitdaging: “Welke oplossingen nodig zijn en welke rol de netbeheerder daarbij kan, mag en moet spelen moet hoog op de agenda komen”, aldus Roy.

Thema 4. Flexibiliteitsmarkt

De grootste vraag binnen het vierde en laatste thema is hoe je afnemers stimuleert energie anders te gebruiken. Dus hoe flexibiliteit wordt ontsloten en hoe vraag en aanbod elkaar vinden. Enpuls en Enexis Netbeheer komen tot de conclusie dat financiële prikkels het meest duurzaam en effectief zijn.

Visie Enpuls: Prijsprikkels die beter aansluiten bij de toekomstige energievoorziening zijn nodig. De huidige tariefstructuur is gebaseerd op een systeem waarin netcapaciteit niet schaars was en het aanbod van energie de vraag volgde. Dit gaat drastisch veranderen. Daarnaast moeten netbeheerders zich voorbereiden op hun rol binnen de flexibiliteitsmarkt. Ze moeten in staat zijn om flexibiliteit als volwaardig alternatief voor netverzwaring in te zetten, als dit een betere oplossing is.

Conclusie: meer focus & samenwerking

Netbeheerders hebben een doelgerichte aanpak nodig om een flexibel net te realiseren: “Een programmatische aanpak is erg belangrijk om tot een goede opschaling te komen. We moeten meer focus aanbrengen. Op dit moment hebben projecten vaak te veel onderzoeksvragen waardoor conclusies lastig te trekken zijn en foutgevoeligheid toeneemt. Er wordt veel geëxperimenteerd. Nu is het tijd om de stap te maken van dromen naar concrete, schaalbare oplossingen. Het komen tot marktrijpe flexibiliteitsdiensten is het doel. Net zoals het toepassen van flexdiensten in de organisatie van de netbeheerder,” aldus Roy. “Maar wat we zeker niet moeten vergeten en even zo belangrijk is, is voldoende kennisuitwisseling. De oplossing van een toekomstig energienet ligt voor een groot deel buiten het eigen netwerk. Samenwerking en gezamenlijke oplossingen met marktpartijen zijn daarvoor de sleutel.” Alexander: “Enexis Netbeheer gaat onderzoeken wat de juiste prikkels zijn voor het ontsluiten van flexibiliteit bij consumenten en producenten. Daarnaast wordt flexibiliteit als volwaardig alternatief voor netverzwaring ontwikkeld binnen de organisatie. Dit gebeurt in samenwerking met klanten en dienstverleners die flexibiliteit kunnen bieden. Vanuit Enpuls gaan we marktpartijen helpen om marktrijpe flexdiensten te ontwikkelen.” Op naar een flexibele toekomst!

 

flexibel
Roy Roessink Projectleider
“Het is mooi om een bijdrage te kunnen leveren aan de energietransitie”